|
یکی از بارزترین وجوه هنرهای اسلامی ، جاودانگی آنهاست. روح هنر اسلامی به زمان تعلق ندارد. نقش ها و حجم ها گویی از ازل بوده و تا ابد خواهند بود. بی شک این پرسش برای بسیاری از علاقه مندان به هنر اسلامی پیش آمده است : ریشه این جاودانگی و سرزندگی کجاست؟ تردیدی نیست بخشی از آن به واسطه بی زمانی آیین اسلام و تلاش هنرمندان مسلمان برای بازنمایی جمال الهی بوده است و اینکه آنچه می آفرینند شایسته آیین جاودانه شان باشد. اما در مواجهه با آثاری که در حوزه تمدنی ایران مطرح می شوند این فضا را به گونه ای خاص تر و پررنگتر احساس می کنیم. اغلب آثارشاخص هنر اسلامی که در مرزهای تمدن های هم جوار قرار گرفته اند خاستگاه ایرانی دارند که تاج محل هند نمونه بسیار خوبی از آنهاست. ریشه این تفاوت را باید در روح اساطیری ایران باستان و باورهای ایرانیان جستجو کرد. تا کنون در زمینه شناخت اساطیر ایران باستان کتاب های متعددی به چاپ رسیده است اما اخیرا کتابی با عنوان سرور دانای آسمان ها منتشر شده که از آثارپیشین متمایز است. این کتاب با دیدی هنری به موضوع می نگرد و در جای جای آن، تصاویری از نگاره های نسخه های خطی و آثار فلزکاری و معماری گنجانده شده که ما را در درک هرچه بهتر مطالب یاری می دهند. خوشبختانه تصاویرکتاب هم از دوران باستان و هم از دوران اسلامی انتخاب شده اند و همراه با تاریخ گذاری و گاه توضیحی مختصر، مجموعه مناسبی را شکل داده اند. این کتاب توسط گروه نویسندگان - تونی آلن، چارلز فیلیپس و مایکل کریگان- نگارش یافته و ترجمه آن توسط زهره هدایتی و رامین کریمیان صورت پذیرفته است.
بخش اول کتاب باعنوان جهان ایرانی به طور مختصر به معرفی موقعیت جغرافیایی ایران می پردازد و سپس گزیده ای از تاریخ ایران زمین ازدوره پیش از تاریخ تا وقوع انقلاب اسلامی را به اختصار مرور می نماید. در انتهای این فصل مطلبی با عنوان پژواک امپراتوری به معرفی تخت جمشید می پردازد و تصاویری چند از این بنای عظیم را ارائه می کند. بخش دوم این کتاب افسانه های جهان آغازین نام دارد که در آن با باورها و اعتقادات ایرانیان باستان، نظام اساطیری آن دوران، روایت آفرینش جهان، ایزدان آیینی و شاهان میرنده زمینی از کیومرث تا گشتاسب، آشنا می شویم. در انتهای این بخش جهت آشنایی مخاطبان با باغ های ایرانی، مطلب کوتاهی با عنوان عطیه بهشت گنجانده شده است. بخش سوم کتاب با عنوان شعله های خرد به معرفی زرتشت و آیین وی اختصاص یافته است. زاده شدن زرتشت، باورهای زرتشت، روایت آفرینش در کیش زرتشتی ، نبرد اهورامزدا با اهریمن، آفرینش میرایان ، اعتقاد زرتشت پیرامون زندگی پس از مرگ و اعتقاد به منجی آخر الزمان (سوشیانت) در این بخش مورد بررسی قرار گرفته اند. در انتهای این بخش مطلبی با عنوان نقش های کمال در خصوص نقش و نگارها در هنر اسلامی آورده شده است. حماسه شاهان عنوان بخش چهارم کتاب است که به معرفی شاهنامه فردوسی اختصاص یافته است. زال و رودابه، تولد رستم، رستم و سهراب، سودابه و سیاوش، نبرد رستم با اکوان دیو، جنگهای ایران و توران، جنگهای کیخسرو، نبرد اسفندیار با اژدها، مرگ رستم ، اسکندر جهان گشا و به قدرت رسیدن اردشیر از جمله مطالب ارائه شده در این فصل هستند. در پایان این بخش و در مطلبی با عنوان جادوی آسمانی با سیمرغ، پرنده اسطوره ای ایران، و بازنمایی آن در آثار هنری آشنا می شویم. در پنجمین بخش کتاب با عنوان سرزمین داستان سرایان، برخی ازداستان های ایرانی پس از اسلام ( افسانه های هزار و یک شب، حکایت حسن بصری، ویس و رامین و خسرو و شیرین ) مورد بررسی قرار گرفته اند. روایت فردوسی از وارد شدن شطرنج به ایران دیگر مطلب این بخش از کتاب است. بخش کوتاه و پایانی کتاب با عنوان میراث ایران که البته ساختار مشخص و منسجمی ندارد، به صورت پراکنده و بسیار مختصر به وضعیت فعلی زرتشتیان در جهان و تأثیر شاهنامه فردوسی و افسانه های هزار و یک شب بر ادبیات غرب اشاراتی دارد. در پایان کتاب، فهرستی از واژگان متن و معانی آنها و نیز نمایه نام ها ارائه شده است. این کتاب توسط نشر نی در 152 صفحه با چاپ رنگی ، به تعداد 3300 نسخه و با بهای 8000 تومان منتشر شده است. |